मधेशमा साताव्यापी राम–जानकी विवाह महोत्सव सुरु, मटिहानीमा ‘मटकोर’को तयारी
मटकोर: मिथिला संस्कृतिको महत्वपूर्ण उत्सव
मटिहानीस्थित लक्ष्मीनारायण मठ मुलुककै प्राचीन नायक मठ मानिन्छ। विश्वास अनुसार त्रेतायुगमा राम–सीताको विवाहका लागि यज्ञवेदी बनाउन यही मटिहानीबाट माटो खनिएको थियो। यही परम्परा जोगाउँदै आज पनि विवाहपञ्चमीको एकदिनअघि पवित्र भूमि पूजन गरेर माटो खनिने चलन छ।
मटकोरमा महिलाहरू बाजागाजासहित जान्छन् र
धानको भुस, चामल, बेसार, दही, फूल, पान, सुपारी, अक्षता जस्ता पूजा सामग्री लिएर भूमि पूजन गर्छन्।
यसरी ल्याइएका माटोले विवाहका लागि मण्डप, वेदी, देवस्थल र चुल्हो तयार गरिन्छ। मिथिला परम्परा अनुसार यस अवधिभर माङ्गलिक गीत गाइन्छ।
मटकोरसँगै मटिहानीमा भारतका विभिन्न प्रान्तबाट आउने साधु–सन्तहरूको बास, भोजन र आवास व्यवस्था गरिन्छ।
परम्परा अनुसार उनीहरू मटिहानीमै बस्ने, त्यसपछि विवाहपञ्चमीको दिन जलेश्वरनाथको दर्शन गरेर जनकपुर रंगभूमिमा हुने स्वयम्वर तथा विवाहमा सहभागी हुने गर्छन्।
साताव्यापी महोत्सवका मुख्य कार्यक्रम
महोत्सव सात दिनसम्म विभिन्न सांस्कृतिक परम्पराका रूपमा मनाइन्छ–
1️⃣ पहिलो दिन – नगर दर्शन
राम, लक्ष्मण र गुरु विश्वामित्र जनकपुर आइपुग्नु भएको सम्झनामा नगर परिक्रमा।
2️⃣ दोस्रो दिन – फूलबारी लीला
सीता–रामको पहिलो आमनेसामने भेटको प्रतीकात्मक प्रस्तुति।
3️⃣ तेस्रो दिन – धनुषयज्ञ
श्रीरामले शिव धनुष भाँच्नुभएको घटना।
4️⃣ चौथो दिन – तीलकोत्सव
विवाह निर्णायक भएपछि कन्यापक्षद्वारा गरिने वर–पूजनको प्रतीक।
5️⃣ पाँचौँ दिन – मटकोर
वेदी निर्माणका लागि पवित्र माटो खन्ने विधि।
6️⃣ छैटौँ दिन – स्वयम्वर तथा विवाह
जनकपुर रंगभूमिमा स्वयम्वर र विवाह विधि सम्पन्न।
7️⃣ सातौँ दिन – रामकलेवा
अयोध्याकापक्ष जन्ती विदाइको प्रतीकात्मक विधि।
मिथिला पूर्ण रूपमा उत्सवमय
महोत्सव सुरु भएसँगै जनकपुरदेखि मटिहानी र जलेश्वरसम्म सम्पूर्ण क्षेत्र उत्सवको रौनकले भरिएको छ।
भारतबाट साधु–सन्त आउने मुख्य प्रवेशद्वार जलेश्वर र मटिहानी भएकाले यहाँ सुरक्षा, स्वागत र व्यवस्थापन थप मजबुत बनाइएको छ।
यस्तो अनोठो सांस्कृतिक, धार्मिक र ऐतिहासिक परम्परासँग जोडिएको राम–जानकी विवाह महोत्सव मिथिलाको शान र पहिचान मानिन्छ।